introductieSteden vol RuimtetarratelescoopBlokken Bibliotheek Bestellen




Download Tarratelescoop


Met de zogenaamde tarratelescoop kunnen de verschillende stedenbouwkundige keuzes in beeld gebracht en beoordeeld worden. De tarratelescoop brengt de verhouding tussen netto en bruto oppervlak op de diverse schaalniveaus in beeld. Het is daarmee een instrument om ruimtelijke ontwikkelingen te monitoren en te programmeren en daarbij diversiteit te stimuleren. Per schaalniveau, in schijven in een staafdiagram uitgedrukt, toont de tarratelescoop per gebied (wijk) een andere opbouw en andere schijfdiktes.

tarratelescoop op stadsniveau

Analoog aan topografische kaarten zijn er rode schijven (bebouwing), groene (niet bebouwd), blauwe (water) en witte (infrastructuur). Het samengestelde profiel van schijven zegt veel over het karakter van een gebied: de verdeling tussen privaat, openbaar en landschap geeft het Gooi een heel ander profiel dan een ciam-wijk.
We kunnen stadsmodellen met verschillende ruimte-toedeling over die schaalniveau’s met elkaar vergelijken.


tarratelescoop op wijkniveau

De verschillende combinaties van grond-gebruik zijn zowel uit het oogpunt van gevarieerde woonsituaties (keuzevrijheid biedend aan bewoners) als voor de stedelijke compositie van groot belang. Bij verdeling van de beschikbare ruimte kunnen met de telescoop verschillende karakteristieken worden gecreëerd. Daarbij zijn de waarden een indicator bij het onderling vergelijken van gebieden.

Hoe effectief zijn nieuw ontwikkelde, maar zeker ook historische stedelijke weefsels werkelijk? De veel gebruikte maat voor dichtheid in (stedelijke) woongebieden is het aantal woningen per hectare. Hoewel het begrip woningdichtheid, door zijn ogenschijnlijk verband met een aantal bewoners tot de verbeelding spreekt, komt het als meeteenheid voor een meer wetenschappelijke benadering tekort door een aantal impliciete variabelen. Want hoe groot is een woning? En gaat het alleen om wonen of zijn er nog ander functies in het gebied?
Veel beter is het daarom om dichtheid uit te drukken in de eenheid FSI, de Floor Space index, die objectief in kaart brengt hoe efficiënt wordt omgegaan met ruimte. Een verhoudingsgetal: de gerealiseerde hoeveelheid vloeropper-vlak in verhouding tot het grondoppervlak. Waardes tussen de 1 en de 2 zijn al behoorlijk stedelijk. Immers, 2 betekent dat het bebouwde oppervlak 2 × de grootte van het terrein is.
Gedeelten van Barcelona met dicht bij elkaar geplaatste bouwblokken van zeven verdiepingen hoog komen in de buurt van een FSI van 3.

De FSI is alleen een nuttig gegeven wanneer het ene gebied daadwerkelijk met een ander gebied vergeleken kan worden, en ze duidelijk zijn afgebakend. De verhouding tussen netto en bruto is op elk schaalniveau anders:
netto woning of woongebouw: laagste schaalniveau. De FSI zal dicht bij de stapelfactor liggen: vides, setbacks en uitkragingen zorgen voor afwijkingen. Hierop volgen:
FSI netto kavel: de nodige buitenruimte meegerekend (onbebouwde private grond).
FSI bruto kavel: met openbare ruimte voor ontsluiting en lichttoetreding van de bebouwing.
stedelijk netto weefsel: een wooneen-heid, toren, bouwblok of strookbebouwing plus direct omringende ruimte. De lengte van een rij woningen bijvoorbeeld beïnvloedt de FSI: de koppen vragen extra ruimte.
de buurt: hiërarchie van ontsluitingen, plantsoenen en voorzieningen meegerekend.
stadsdeel, stad, regio, land: de hoogste schaalniveaus, het domein van stedebouw en planologie.
De precieze definitie van deze FSI-soorten is vooral wetenschappelijk van belang omdat zo de onderlinge vergelijkbaarheid van stedelijke weefsels wordt verbeterd. Hiermee zijn exacter uitspraken mogelijk over de capaciteit. Maatschappelijk zijn de gerealiseerde absolute waardes eveneens van belang. Ze geven inzicht in de verschillende verdelingsmodellen en kunnen zo duidelijk maken in welke sfeer de ruimte en het volume wordt georganiseerd.


rudy uytenhaak + partners | Jan Evertsenstraat 779 | 1061 XZ Amsterdam |+31 (0)20 305 77 77 | www.uytenhaak.nl



Rudy Uytenhaak ArchitectenbureauGoogle Maps Telefoon